İLİŞKİLERDE ŞÜPHE ÇAĞI

Yeni dönemde yalnızca evliliğe olan ilgi azalmadı. Romantik ilişkilerin doğası da değişti. İlişkiler daha kısa sürüyor, insanlar daha temkinli yaklaşıyor ve duygusal yatırım yapmadan önce defalarca düşünüyor. Bunun elbette ekonomik koşullar, değişen yaşam beklentileri ve bireyselleşme gibi birçok nedeni var. Ancak son yıllarda gözden kaçan başka bir değişim daha yaşanıyor: Psikolojik manipülasyon kavramlarının gündelik hayatın bir parçası hâline gelmesi. Eskiden yalnızca psikoloji literatüründe ya da terapi odalarında konuşulan kavramlar bugün sosyal medyada milyonlarca kez izlenen videoların konusu. Love bombing, ghosting, gaslighting, breadcrumbing... İnsanlar artık bu kavramları biliyor, örneklerini tanıyor ve kendilerini korumaya çalışıyor. Bu farkındalık, birçok kişi için gerçekten koruyucu bir işlev görüyor. Çünkü manipülasyonu tanımak, zarar verici ilişki dinamiklerinden uzaklaşabilmek adına önemli bir beceri. Fakat farkındalığın da dozunu kaçırdığımızda başka bir sorun ortaya çıkıyor. Artık birçok insan yalnızca manipülasyonu fark etmiyor; manipülasyon bekliyor. Karşı taraf yoğun ilgi gösterdiğinde, "Acaba love bombing mi yapıyor?" diye düşünüyor. Mesajı birkaç saat geciktiğinde, "Beni ghostlamaya mı başladı?" sorusu zihni meşgul ediyor. Bir tartışmada yanlış anlaşılınca, "Gaslighting'e mi maruz kalıyorum?" endişesi beliriyor. Davranışları anlamaya çalışmaktan çok, onları psikolojik etiketlerle açıklamaya çalışıyoruz. Buna ben "farkındalık zehirlenmesi" diyorum. Çünkü bilgi arttıkça bazen belirsizliğe tahammülümüz azalıyor. İnsan zihni doğası gereği anlam arayan bir yapıdadır. Fakat anlam arayışı, zaman zaman kanıt arayışının önüne geçebiliyor. Bir davranışı anlamlandırabilmek için yeterli veri oluşmadan zihnimiz boşlukları dolduruyor. Üstelik bunu çoğu zaman olumsuz senaryolarla yapıyor. Böylece ilişkiler, iki insanın birbirini tanıdığı alanlar olmaktan çıkıp sürekli analiz edilen psikolojik vakalara dönüşebiliyor. İşin ilginç tarafı şu: Kendimizi manipülasyondan korumaya çalışırken bazen ilişkinin doğal akışını da tehdit ediyoruz. Çünkü güven, yalnızca risklerden kaçınarak kurulmaz. Güven, belirsizliğe bir miktar tahammül edebilmeyi de gerektirir. Bugün romantik ilişkilerde sık gördüğümüz başka bir durum da tam burada ortaya çıkıyor. İnsanlar incinmemek için duygularını geri çekiyor. Kimisi benzer manipülasyon teknikleriyle karşılık veriyor. "O geç yazdıysa ben de geç yazayım.", "O ilgisini azalttıysa ben de geri çekileyim." düşüncesi neredeyse görünmez bir kurala dönüşüyor. Kimisi ise en küçük şüphede hiçbir açıklama yapmadan iletişimi tamamen sonlandırıyor. Böylece herkes kendini korumaya çalışırken kimse gerçekten yakınlaşamıyor. Elbette her davranışı masumlaştırmak doğru değil. Manipülasyon vardır ve psikolojik etkileri küçümsenemez. Ancak her mesafe koyma davranışı ghosting değildir. Her yoğun ilgi love bombing değildir. Her fikir ayrılığı da gaslighting anlamına gelmez. Bazen insanlar gerçekten yoğundur. Bazen iletişim becerileri zayıftır. Bazen de sadece iki insanın beklentileri birbirine uygun değildir. Psikolojik kavramlar, insanları anlamak için geliştirilmiştir; onları etiketlemek için değil. Belki de bugün ilişkilerde en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, daha fazla psikoloji terimi öğrenmek değil; öğrendiğimiz bilgiyi yerinde kullanabilmektir. Çünkü farkındalık, her davranışın altında gizli bir niyet aramak değildir. Farkındalık; kanıtla yorumu ayırabilmek, duyguyla gerçeği birbirine karıştırmamak ve her ilişkinin kendi dinamiğine alan tanıyabilmektir. İnsan ilişkileri algoritmalar kadar net değildir. Her davranış tek bir kavramla açıklanamaz. Bazen bir davranışın adı manipülasyon değildir; sadece insan olmaktır. Belki de asıl mesele, ilişkilerde her zaman haklı çıkmak ya da kendimizi kusursuz biçimde korumak değil. Gerektiğinde sınır çizebilmek kadar, gerektiğinde güvenmeyi de göze alabilmektir. Çünkü insan, yalnızca incinme ihtimalinden uzak durarak değil; sağlıklı bağlar kurarak da güçlenir. İncinmek de insani bir deneyimdir. Acıdan bu kadar kaçmaya çalışırken, bazen bağ kurma ihtimalinden de uzaklaşırız. Psikolojik Danışman Bahar KARA